Husstellærardottera

Lukta av nybakt brød

2009-01-07T08:49:00.000+01:00

Eg er lukkelegast når eg kan ete heimebakt brød. Kjøpebrød smakar stort sett likt, og sjølv om vårt lokale coop-bakeri lagar eitt brød som faktisk er grovt, ikkje bare i namnet, noko som dei færraste norske bakeri kan skryte av, er det ekstra stor stas å kunne setje sitt eige brød på bordet. Lukta av nybakt brød i huset er ei lukt til å bli glad av.

Det er ikkje lett å finne ei oppskrift ein er hundre prosent nøgd med. Slikt avheng av smak og behag, og eg har prøvd meg fram inspirert av oppskrifter eg har funne i kokebøker, teke bort nokre element og lagt til andre, og dermed laga meg to oppskrifter både eg og resten av familien tykkjer det vert gode brød av. Har eg sett i gang brødbaking og manglar noko av det eg treng, tek eg noko anna i staden. Som regel går det heilt greit, og ofte vert det svært gode resultat av slike tilfeldige utbyttingar og.

Grovt, saftig havrebrød
(3 brød)

1 1/2 liter vatn
25 g gjær
1 ts salt
6 dl havregryn
6 dl sammalt kveite, grov
3 ½ dl sammalt rug, fin
2 nevar linfrø
1 neve sesamfrø
14 dl kveitemjøl

Rør gjæren ut i 1 dl kaldt vatn. Varm resten av vatnet til 37°C og ha det i. Tilsett havregryn, salt, det sammalte mjølet og frøa. La kjøkkenmaskinen røre dette godt saman (på lågaste tempo) til det er godt blanda. Ha i halvparten av kveitemjølet, og la maskinen gå til også dette er godt innblanda. Ha i resten av mjølet og la maskinen røre godt (gjerne 5-7 minutt, men heile tida på lågaste tempo). Hev deigen under plast i 1-2 timar. Legg deigen på eit bord med mjøl. Bruk ikkje for mykje ekstra mjøl – bli heller litt kladdete på hendene. Del deigen i to og kna kvar del godt, før du formar dei til brød og legg dei i tre smurte former. Trykk brøda godt ned i formene. Etterhev under plast i 1-1 1/2 time. Forvarm omnen, og steik brøda nedst i omnen i 45 minutt på 200°C. Avkjøl brøda ute av formene, men på ei rist (gjerne med eit klede over).

Fullkornbrød
(3 brød)

2 dl kokande vatn
2 dl kveite heilkorn
2 nevar linfrø
1 neve sesamfrø
1 l vatn
25-50 g tørrgjær
3 dl sammalt kveite, grov
4 dl sammalt kveite, fin
2 dl sammalt rug, grov
2 dl sammalt rug, fin
14-16 dl kveitemjøl
3 dl kesam, 1%
1 ts salt

Slå det kokande vatnet over heilkorn og eventuelt også over frøa. Rør om og la blandinga stå i minst 20 minutt. Det gjer ingenting om det vert nokre timar i staden. Ha blandinga i bakebollen saman med alt det sammalte mjølet, og mesteparten av det fine, kesam, salt og vatn som er mellom 45 og 50ºC varmt. La kjøkkenmaskinen blande dette godt saman, og tilsett resten av mjølet under vegs. Lat deigen heve under plast i 1-2 timar. Bak ut og legg i 3 smurte former. Bruk gjerne olivenolje til smøringa. Trykk brøda godt ned i formene, og legg plast over. La brøda heve i 1-1 ½ time, og steik på 200ºC i 45 minutt. Ta brøda ut av formene og la dei kjølne på rist.

No kan det sjå ut som eg alltid bruker fersk gjær til den eine brødtypen, og tørrgjær til den andre. Det stemmer ikkje. Fersk gjær og tørrgjær går i periodar hjå meg. Bruk det som passar deg best. Men temperaturen på vatnet er viktig! 37ºC for fersk og mellom 45 og 50ºC for tørrgjær. Grunnen til at tørrgjær krev varmare vatn, er at han treng ekstra varme for å "vakne opp" frå den tørre tilstanden han er i.

Eg lagar tre brød i slengen og frys to av dei. Når eg tek dei opp av frysaren att, tek eg dei ut av plastposen og legg dei i eit kjøkkenklede.

Lesarundersøking: Mjølne poteter?

2009-01-06T11:44:00.000+01:00

I min familie har mjølne poteter eit positivt forteikn. Mjølne poteter smakar best til julemiddagen (som jo sjølvsagt er pinnekjøt). Mjølne poteter er dei beste å bruke i suppe, sidan dei er gratis jamning. Mjølne poteter (eller eple som mange her på Jæren kallar dei) er gode, i motsetnad til mjølne eple (søteple på jærsk), som bare er gamle. Eg levde lenge i den trua at dette var ei allmenn oppfatning. At det at mjølne poteter er best var ei vedteken sanning. Inntil ei venninne av meg snakka nedsetjande om dei mjølne potetene mine. ”Æsj, hva slags potetsort er det du har kjøpt? De er jo melne!” sa ho. Ja, ho er austlandsk. Og det fekk meg til å undre meg. Er det at mjølne poteter er dei beste ei vestlandssanning? Eller bare ei familiesanning?

Dermed gjennomfører eg no bloggens første lesarundersøking. Kva smakar best: Mjølne poteter eller dei som ikkje er mjølne. I tillegg til å avlegge ei anonym stemme, hadde det jo vore interessant å vite (gjennom kommentarfeltet) om det finst vestlendingar der ute som svergar til dei potetene som ikkje er mjølne. Eller austlendingar som føretrekker dei mjølne. Og kva med de frå andre stader i landet? Kva føretrekker de?

Kjøkkengåver

2009-01-05T10:45:00.000+01:00

Som nokon kan hende har fått med seg, har lista Husstellærardottera ønsker seg lenge innehalde punktet "Titanpanne som fungerer til induksjonskomfyr". Då vi kjøpte ny induksjonskomfyr i haust, var det to av kjørela våre som ikkje kunne brukast lenger. Den gryta vi brukte mest og den panna vi brukte mest. Gryta var ei vanleg gryte av rustfritt stål, og det var storleiken som gjorde at vi brukte henne så mykje. Vi har ikkje tenkt å kjøpe noka ny. I staden bruker vi dei andre grytene meir enn vi pla gjere før. Men steikepanna var ei titanpanne med slippbelegg, og var heilt naudsynt til til dømes pannekakesteiking. Og sidan vi sakna panna like mykje begge to, vart det mannen min som fekk ny panne til bursdagen like før jul. Også denne er titan, og knakande god. Pannekaketesten har vi enno ikkje teke, men eg tenkjer det kjem til å gå bra.

Eg hadde og ønskt meg ein suppebolle, sjølv om eg ikkje hadde skrive det på bloggen. Bror min og sambuaren gav meg denne flotte til jul, og eg gler meg til å ta henne i bruk. Er det nokon av lesarane som har fått kjøkkengåver til jul?

Frå kokebokhylla: Den litterære

2009-01-04T21:04:00.000+01:00

Forfattar: Christine Samuelson og Sven Nordqvist
Tittel: Gubben og kattens kokebok
Forlag: Damm
År: 2004
Sidetal: 53
Presentasjon: No har eg leita huset rundt i to dagar etter denne kokeboka, fordi eg tenkte eg skulle blogge om henne. Men huset held på å få nye garderobeskap i gangen, og dermed er alt innhald i det gamle skåpet og kommoden fordelt ut i alle andre rom der det ikkje høyrer heime, og vi har eit rotehus av dimensjonar. Då eg til sist hadde gjeve opp, presentert Mitt eget kjøkken i staden, og reiste meg frå datapulten, kva fall vel augene på? Gubben og kattens kokebok, så klart. Og sidan visse følgjebilete til denne presentasjonen er blitt etterlyst, var det ikkje anna å gjere enn å setje seg ned att. Så altså: Denne kokeboka fekk minstemann av bror min til treårsdagen, og vi har hatt stor glede av henne. Vi har brukt henne som kokebøker skal brukast, men og kost oss i sofaen med høgtlesing frå dei små utdraga frå dei andre bøkene om gubben og katten som er fordelt omkring i boka. I desember som var brukte vi både lussekattoppskrifta og peparkakeoppskrifta til Petterson og Findus, med stort hell. Lussekattane laga eg i 2007 og, og dei er verkeleg gode. Dei smeltar nesten på tunga, og forsvinn nesten før vi rekk å synge Luciasongen. I peparkakeoppskrifta sløyfte vi natron denne gongen, og laga peparkakeslott, designa av bror min og sambuar. Det blei verkeleg flott. Og verkeleg godt!

Eg hadde ein plan om å sende inn bileta til Pepperkakehuskonkurransen, men desember var travel, og eg gløymde det rett og slett. Så eg får bare beklage, medbyggarar, og håpe at eg har betre hugs neste år. I mellomtida får vi nyte synet av dei bidraga som faktisk var sende inn.

Frå kokebokhylla: Den fotolause

2009-01-04T20:27:00.001+01:00

Forfattar: Tove Diesen
Tittel: Mitt eget kjøkken
Forlag: Cappelen
År: 1991
Sidetal: 120
Presentasjon: Denne boka fekk vi jula 1996 av våre gode venner Hilde og Magnus. Som tittelen min tilseier er boka utan foto. Men biletlaus er ho ikkje. Hilde Kramer har laga fine svart-kvite matillustrasjonar både her og der. Eg, som vanlegvis bruker bileta (fotoa) i kokebøker til å navigere etter for å finne fram til lekre oppskrifter, må leggje om stilen når eg set meg ned med denne. Det har eg ikkje vondt av. Tove Diesen følgjer året frå vår til vinter med oppskrifter som passar, og har med små historier om mange av oppskriftene. Det er ein verdt ein liten lesekveld i ny og ne, så eg trekkjer fram boka og les litt innimellom, både for å bli inspirert og for å få ei god historie. Då vi i dag skulle ha førstefeiringa av bursdagen min (som ikkje er før neste helg, eigentleg), hadde eg lyst til å lage Janssons fristelse. Og så mange gonger har eg lese Mitt eget kjøkken, at eg visste kor eg skulle gå for å finne oppskrift. Janssons fristelse er noko av det beste eg et, og vi har brukt oppskrifta til Diesen mange gonger før. Medan eg sto og skar potetstavar, tenkte eg på at eg kunne blogge om retten, men då han kom ut av omnen, var vi svoltne, og gløymde å ta bilete. Det får bli neste gong. Kokeboka er i alle fall verdt å skaffe seg, men det let seg nok bare gjere på antikvariat. Det var i alle fall det eg kom fram til då eg søkte etter bilete av boka på internett. Dermed har eg måtta teke skannaren i bruk. Og har følgjande spørsmål til dei av lesarane som eig sitt eige eksemplar av boka: Er flekkane mellom mitt og eget del av illustrasjonen? Dei går nemleg ikkje bort i vask.

Jule- og nyttårsborda

2009-01-02T09:25:00.000+01:00

Godt nytt år til alle lesarar! Husstellærardottera har vore delvis nede for teljing i desember. No kviknar eg til og deler julaftans- og nyttårsborda våre med dykk.

Julaftan 2008. Meny: Pinnekjøt (røykt og oppsprødd) med poteter, kålrotstappe og pinnekjøtsky. Desserten var vår faste juledessert, ein slags fruktsalat i ei blanding av krem og jogurt naturell. For dei som har Frå fjern og jær tilgjengeleg, finst desserten der. Andre lesarar får bere over med at oppskrifta ikkje blir tilgjengeleg på bloggen i denne omgangen.

Juledekorasjonen sto i stova, og er laga på vår lokale butikk Krims og Krans.

Nyttårsaftan 2008. Meny: Ytrefilet av hjort med tomatsalat og krydra kajunpoteter. Oppskrifta kjem eg tilbake til om nokre dagar, er planen. Til dessert åt vi restar av peparkakeslott, Diplomis si Pias iskake med marsipanlok, lussekattar og jordbærsyltetøy.

Hyggeleg bakegåve

2008-11-19T09:55:00.000+01:00

I går fekk eg ei hyggeleg førjulsgåve. Ein kollega av meg gav meg ein fin kakeboks med litt peparkakedeig i. På utsida hang oppskrifta.

Vel heime ønskte minstemann at vi skulle starte baking med ein gong etter middag, så det gjorde vi. Det var herleg å bare setje igang med kjevling utan å måtte lage deig. På kjøkkengolvet sto cd-spelaren og gav oss Tove Janssons Pappaen og havet på lydbok, med Nils Ole Oftebro som innlesar. Ein fin ettermiddag!

Formene vart nøye utvald av den yngste bakarmeisteren, og sjølvsagt måtte mummitrollforma med, sidan det jo var Mummitrollet vi høyrde på.

Etter steikinga kom den obligatoriske smakinga. Verkeleg gode kaker! Så denne deigen kjem eg nok til å lage sjølv og. Og kollegaen min kom med eit praktisk råd: Det går an å fryse deigen i porsjonspakkar, slik at ein kan bake bare litt om gongen, men heller over fleire dagar. Den sjettedelen av deigen som vi fekk, var akkurat nok til tålmodet til ein 7-åring, og vi fekk to brett med kaker. Det som ikkje gjekk i smakemagane, fekk plass i boksen deigen kom i.

Pepperkakemenn

375 g sukker

1/2 kg smør

1/2 kg sirup

1 kg mjøl

1 1/2 ts natron

1 1/2 ts bakepulver

1 1/2 ts ingefær

1 1/2 ts kanel

1 1/2 ts koreanderfrø

1 1/2 ts pepar

2 ts anis

Rør saman sukker og smør. Rør i sirup. Bland saman krydder og mjøl og ha det i deigen. Steik på 180 grader celcius i omlag 10 minutt. Deigen kan delast i bitar og frysast ned.

Tusen takk, Reidun, for den fine gåva! No har eg bare to spørsmål: Knuser du koreanderfrøa i morter først, eller er det ferdig malen koreander du bruker? Og kor lang tid før utbaking tek du deigen opp av frysaren?

Irriterande?

2008-11-19T09:19:00.000+01:00

I går fekk eg ein e-post med bilete frå nokre venner, under overskrifta Den internasjonale irriter venner-dagen. Eg vart ikkje irritert. Snarare tvert om. For meg vart det Den internasjonale gled venner-dagen i staden. Så derfor vil eg dele bileta eg fekk med dykk lesarar. Matrelatert er det så absolutt!

Dagens dings: Eggetoppkuttar

2008-11-16T21:06:00.000+01:00

Dagens dings har stor sjarm og stor affeksjonsverdi for oss. Mannen min og eg fekk han i gåve midt på nittitalet. Det originale namnet er Eitopfkutter, og han er kjøpt til oss på Kaufhaus des Westens (KDW) i Berlin. Men som bruksgjenstand er han ikkje noko tess. Faktisk nær sagt ubrukeleg. Ein vanleg kniv kuttar toppen av egget langt betre enn denne. Nokre få ting må likevel få lov til å leve på sjarmen i våre kjøkkenskuffer. Eggetoppkuttaren er ein av dei.

Ja, vi elskar suppe!

2008-11-13T18:17:00.000+01:00

Korleis få ein 7-åring som med jamne mellomrom høglydt erklærer at han ikkje liker blomkål og brokkoli til å elske blomkål- og brokkolisuppe? Eg har (tilfeldigvis og til mi store overrasking) funne oppskrifta: Ver like gnien på loffen som hustellærarmor di. Loff er like sjeldan kost i heimen vår som han var i min heim då eg var liten. Det er grovbrød ein blir mett av, og det er dermed det vi har i hus det meste av tida. Men første gongen vi serverte blomkål- og brokkolisuppe til middag, hadde vi parisarloff med smør ved sida av. Det slo an! Like sultefora på loff som eg kan hugse eg var då eg var liten, heiv vesleguten seg over brødet. Og like streng som eg hugsar mor mi var, sa eg at ein ikkje kunne ete seg mett til middag på bare loff. Dermed måtte guten (med mange grimasar) ete litt suppe og. Og oppdaga (til si store overasking) at det var godt. Verkeleg godt. Så denne suppa har vi relativt ofte her i huset. I dag var dette middagen. Og kven var det som føreslo dagens middag? Den vesle loffeetaren...

Blomkål- og brokkolisuppe

1 ss smør
1 stor løk
2 kvitløksfedd
1 ts tørka dill
500 g blomkål og brokkoli blanding
7 ½ dl hønsekraft
4 store poteter (av typen som vert mjølne når dei er kokte), skrelte og i terningar
1 dl matfløyte
1 ½ dl lettmjølk
½ ts pepar
½ ts salt
2 ½ dl riven, gjerne mager, ost

Smelt smør og fres hakka løk under omrøring til han er mjuk og blank, omlag 3 minutt. Ha i finhakka kvitløk og dill. Fres vidare omlag 1 minutt. Ha i blomkål, brokkoli og poteter. Hell i kraft og kok opp. Legg lok på gryta og la suppa småkoke til grønsakene er møre, omlag 10 minutt.

Hell suppa i ein hurtigmiksar (eller bruk stavmiksar) og mos grønsakene.

Hell suppa tilbake i gryta. Bland inn fløyte, salt og pepar. Varm suppa opp til kokepunktet. Ha i 2 dl ost og la han smelte (ikkje kok!). Hell suppa i varme tallerkar og strø resten av osten over. Server med det same.

Kjøttkaker versus fiskebollar

2008-11-11T12:46:00.000+01:00

Ei historie som går om mi munnrappe mormor handlar om då ho fekk besøk av nevøen sin frå byen. Sjølv var mormor oppvaksen i finare strøk i Stavanger, men gifta seg med ein odelsgut frå Jæren og fekk fem barn med han. I huset medan barna budde heime budde og svigerfar hennar, gardsgut og jente (tenestejente). Slik vart det mange om beinet, og ungane hadde nok lært seg at ein måtte ta til seg maten før han forsvann. Nevøen var son til ei søster som budde att i byen, og han var av det beskjedne og forsiktige slaget. Så då mormor høfleg lurde på om Reidar ville ha kjøttkaker eller fiskebollar (truleg var det restemiddag som sto på bordet), drog han fælt på det: ”Je vet ikke je, moster.” ”Imidlertid er det bare fiskeboller igjen!” laud det kontante svaret.

Sjølv er eg ikkje i tvil. Kjøttkaker har aldri vore nokon favoritt. Riktig oppskrytt som ein av våre såkalla nasjonalrettar tykkjer eg det er. Korkje mors eller andre sine kjøttkaker freistar nemneverdig om eg kan få lov til å velje noko anna. Får eg fiskebollegryta til mannen min i staden, vert eg ekstra glad:

Ragnvalds fiskebollegryte

1 boks fiskebollar inkludert kraft (vel ein boks utan E621 glutamat/smaksforsterkar)
2 ss kveitemjøl
1 eple (jo syrlegare, jo betre)
2 dl frosne, grøne erter

blomkål eller brokkoli i passe mengd
¼ purre
1-2 gulrøter
3 dl matfløyte
2-4 ts karri

Rist saman fiskebollekraft og kveitemjøl i ein sauseristar. Hell i ei gryte saman med matfløyte. Kok opp under omrøring og la koke i omlag fem minutt saman med purre og gulrøter i skiver og fiskebollar. Rør av og til. Ha i eple, karri, blomkål/brokkoli og frosne erter. La alt koke opp. Smak til med salt og pepar. Server med kokte poteter.

Fiskebollepizza – vår helgepizza

2008-10-29T14:32:00.001+01:00

Bare så det er sagt: Det er ikkje fiskebollar på vår vanlege helgepizza. Men yngstemann i huset tykkjer dei små mozarellaostane som vi bruker på pizzaen ser ut som fiskebollar. Eigentleg er dette bror min og sambuarens hans si fredagspizza-oppskrift. Men sidan vi har omarbeidd oppskrifta for å få pizzaen perfekt til oss, er oppskrifta no ganske annleis enn den vi eingong fekk. Blant anna vil både bror min og andre Italia-kjennarar nok fnyse lett over det sammalte mjølet eg alltid puttar i deigen. Men for oss passar det bra. Her kjem oppskrifta:

Deig:
1 ½ dl vatn
12 ½ g fersk gjær (eller omlag ½ pakke tørrgjær)
1 ts salt
ca 1 dl sammalt grov kveite
ca 2 ½ dl fint kveitemjøl

Bland saman ingrediensane til ein deig. Ved tørrgjær blandar ein gjæren med mjøl og salt før ein blandar i vatn som held mellom 45 og 50 grader. Ved fersk gjær rører ein gjæren ut i 37 graders varmt vatn før ein blandar inn salt og deretter mjøl. Lat deigen heve til dobbel storleik.

Saus:
1 boks hakka tomatar
1-2 ts salt
15-20 vri pepar (frå peparkvern)
½ ts sukker
1-2 ss pesto (den aller beste er den økologiske frå Alternativ mat)
nokre dropar Hot pepper sause
ein knivsodd sterkt chilipulver
(Bror min har ein klunk olivenolje i sausen i staden for pesto, og har fersk basilikum på toppen av pizzaen.)

Bland alt og smak til. Dette er nok til 2-3 pizzaar.

Pensle ei bakeplate med olivenolje, og kjevle deigen ut på denne.

Ha på saus og deretter skinke eller pepperonipølse. Vi plar bruke Birkebeiner- eller Standa-skinke (spekeskinke).

Klipp opp alle mozarellaane i ein boks over.

Steik på 250 grader nedst i omnen til pizzaen er gyllen. Server med det same.

Frå kokebokhylla: Lekre bilete og gode historier

2008-10-28T19:10:00.001+01:00

Forfattar: Andreas Viestad
Tittel: Mine beste sider
Forlag: Versal
År: 2006
Sidetal: 348 s.
Presentasjon: For dei som i alle år har likt å lese Andreas Viestads Det beste jeg vet-sider i Dagbladets Magasinet, er denne perfekt. Her får du dei same gode oppskriftene, dei same lekre bileta av Mette Randem (og her er dei om mogleg endå lekrare, sidan boka ikkje er trykt på avispapir) og dei same gode historiene. Og bonusen: Du slepp å rive ut sider frå avisa som vert liggjande å slenge ein stad utan at dei blir brukte til det det var meininga at dei skulle brukast til. Nemleg å inspirere til matlaging.

Då eg fekk denne kokeboka i hus, oppdaga eg fort at eg hadde lese mange av sidene før, men det gjer ingenting. Faktisk kan eg lese mange av dei om att og om att. Her finst mange favorittar. Blant oppskiftsfavorittane er milkshake på side 226 og tunfiskpasta på side 329, og favoritthistorien over alle handlar om graut og står på side 130.

Dagens dings: Sauseristaren

2008-10-25T17:00:00.001+02:00

Denne er heilt uunnverleg for oss som lagar sausar av jamning utan smør. Det våte må i først, anten det er vatn, mjølk eller fiskebollekraft. Deretter eit par skeier kveitemjøl. På med blandehjulet. (Eigentleg veit eg ikkje kva denne delen av sauseristaren heiter, men det ser jo ut som eit hjul, og er heilt vesentleg for å få godt blanderesultat.) På med loket. Så er det bare å riste i veg. Eit halvt minutt er nok. Truleg det halve og. Deretter går sausejamninga i gryta for oppkok og røring.

Når sauseristaren ikkje er i bruk som sauseristar, liker familiens yngstemann å bruke han til å drikke heimelaga drikkejogurt av. For kvar slurk må sjølvsagt det vesle klaffeloket på att. Det er halve moroa å ha noko å fikle med innimellom den gode drikkinga.

Demontert sauseristar

Min daglege graut

2008-10-21T17:52:00.000+02:00

Dei siste to åra har eg starta dagen med havregraut. Tidlegare har eg alltid starta dagen med brødskive, og ofte har matlysta mangla, både på morgonskiva og skivene seinare på dagen. Med grautstart har eg lyst på frukost, og matlysta er også til stades når eg seinare på dagen skal ete brødskive. Eg lagar graut av 1 toppa dl havregryn, 2 ½ dl vatn og litt salt. I starten åt eg grauten med kanel, tyttebærsyltetøy og mjølk, men no har eg funne den perfekte toppinga: 1 boks kesam (1%), ½ banan, 1 ½ - 2 dl frosne (eller friske) bringebær. Det går sjølvsagt an å bruke andre bær og. Friske blåbær er herleg, men sesongen for desse er jo kort. Derfor vert det oftast frosne bringebær.

Først havregryn, salt og vatn i gryta.

Etter litt koking er det blitt ein passe tjukk graut.

Dryss på kanel.

Medan grauten står i skåla og ventar, har eg kesam, banan og bringebær i hurtigmiksaren.

Etter nokre rundar ser det slik ut. Mmm... Rekk til 3-4 grautmorgonar.

Så er grauten klar. God apetitt!

Tomatsalat på hyttegolv

2008-10-17T17:10:00.000+02:00

Kva trengst for å få ein avslappande kveld på hytta? Tomatar, fersk basilikum og fetaost i olje. Kutt og bland. Tomatsalat og yatsy er ein god og avslappande hyttekombinasjon.

Frå kokebokhylla: Den lånte

2008-10-14T10:58:00.001+02:00

Forfattar: Marit Røttingsnes Westlie
Tittel: Vi baker!
Forlag: Cappelen
År: 2007
Sidetal: 108, ringinnbinding

Presentasjon: Som overskrifta fortel, eig eg ikkje denne sjølv. Men då eg gjekk inn og såg på kva dato ho vart utlånt til meg frå biblioteket, fann eg ut at eg straks og med ein gong måtte setje henne på ønskelista mi. Denne ser det ut til at eg ikkje kan vere forutan; i alle fall fekk utlånsdatoen meg til å rødme: 8. august 2007. Mykje tydar vel på at det ikkje har vore andre lånarar forunt å bla i denne boka. Og slik kan vi jo ikkje ha det.

Om ein bare skal ha ei einaste kokebok til barna, er det denne ein må velje. Marit Røttingsnes Westlie går ikkje i sukkerfella, slik mange kokebokforfattarar for barn har gått i. Det er tydelegvis ei felles oppfatning blant ein del kokebokforfattarar at om ein skal få barn til å lage mat, må det vere kaker og andre søtsaker ein har oppskrifter på. Også i Vi baker! er kapittelet Kaker og muffins eit omfattande kapittel, men det dominerer likevel ikkje boka, og her er mange gode oppskrifter på bakst til frukost, lunsj, middag og smårettar i tillegg til kakene.

Boka har ringinnbunden, og har flotte, fargerike fotografi med mange ungar. Detaljen med forkle utlånte av Marimekko skapar og liv, og saman med oversiktlege og godt forklarte oppskrifter gjer dette sitt til at boka framstår som svært så lekker.

Kremt. Kjære lånarar på mitt bibliotek. No har eg sett boka på ønskelista mi, og eg har presentert henne i bloggen min. Så no er det dykkar tur. Når eg kjem tilbake på jobb torsdag, vert boka innlevert. Eg tenkjer eg set henne i Nye bøker-hylla, eg.

Å slumpe over nye oppskrifter

2008-10-14T10:18:00.000+02:00

Eg bruker ikkje buljongterningar, men lagar mi eiga kraft som eg frys og tek opp når det trengst. Det har for det meste gått i hønsekraft, laga av høns (som det no er nesten umogleg å få tak i i butikkane), løk, gulrøter og sellerirot. Fram til nyleg har eg ergra meg over at eg, sjølv om eg jo dreg ut alle dei gode smakane av ingrediensane, må kaste så mykje fin mat etterpå. Gulrøtene har ofte sonen min gumla i seg, men høna har gått i våtavfallet. Då det gjekk opp for meg at det i grunnen bare var meg sjølv som kunne gjere noko med saka, gjorde eg det ved neste høve. Då førre ladning hønsekraft var forsvarleg ausa på gamle syltetøyglas og sette til kjøling, reinska eg hønsebeina for kjøt, og la dei i mine eminente fryse-Tupperware-boksar. Til nedkjøling med dei og. Og sidan fraus eg alt saman.

Så langt alt vel, men kva kunne kjøtet brukast til? Eg bestemde meg for å prøve meg på ein sjølvkomponert hønseragu, inspirert av fiskebollegryta til mannen min. Det sto ein nesten full boks lettrømme i kjøleskåpet som var gått nokre dagar over best før-dato. Han såg og lukta fint, så eg bestemde meg for å bruke han som basis for ein saus. Litt vatn iblanda eit par spiseskeier kveitemjøl vart hivne i sauseristaren. Rist, rist, ferdig. I gryta saman med lettrømmen. Røre, røre. Karri passar godt både til fiskebollar og høns, så det bestemde eg meg for å ha i. Mykje karri må til, tenkte eg, og rista glaset godt over gryta. Men var han ikkje litt vel brun i fargen, denne karrien i dag, grubla eg over medan eg starta å røre. Ikkje før var tanken tenkt så forsto eg kva eg hadde gjort. Kvar morgon er det kanelen som vert henta ut av skåpet. Automatisk var det den eg hadde grabba då karrien skulle ut til bruk. I eit lite sekund kjende eg panikken breie seg. Kva skulle eg no lage saus av? Men eg roa meg fort ned att. Hadde ikkje eg både fått servert og sjølv laga sør-afrikansk Bobooti, ein god kjøtrett med kanel i? Då var vel kanel i hønsesausen verdas minste problem? Det verkelege karriglaset måtte fram frå skapet, og dermed fekk sausen ein meir vanleg karrifarge.

Løk og rosiner fekk koke med i sausen ei stund saman med hønsekjøtet.

Smakte til med salt og pepar, og hadde i frosne, grøne erter og eple i bitar.

Då raguen hadde nådd kokepunktet att var han ferdig. Eg kokte poteter ved sida av, og det vart ein grei middag.

Men ein del vart det att (seksåringen rynka på nasen og ville bare ha poteter), og i frykt for at det skulle hamne i søpla, tok eg allereie neste dag litt ragurest på føremiddagsskiva. Det vart suksess! Både eg og mannen min kosa oss svært med dette gode pålegget, som altså vart ein større slagar på skiva enn som middagsmat.

Dagens dings: Krukkeopnaren

2008-10-13T11:27:00.000+02:00

Det copyright-registrerte namnet på denne tingesten er JarKey, krukkenøkkelen. Denne er løysninga når krukker med vakuum verkar umoglege å opne. Med eit lite klikk vert vakuumet oppheva, og vips er krukkeloket enkelt å skru av. Ein må-ha-dings i mitt kjøkken.

Nokre har kalla krukkeopninga ei ektemannserstatting, men det tykkjer eg er å gå vel langt. Mannen min kan ikkje erstattast!

Frå kokebokhylla: Den første

2008-10-12T19:57:00.000+02:00

Forfattar: -
Tittel: Lett som en lek. Barnas første kokebok
Forlag: Litor
År: 1983
Sidetal: Upaginert; 14 oppslag

Presentasjon: Dette var mi første kokebok. I 1983 var eg 9 år gammal, og eg kan hugse at eg likte kokeboka godt. Eg bladde ofte i henne, og likte bileta. Men prøvde eg meg nokon gong på oppskriftene? Det kan eg ikkje hugse. Ei flekkfri barnekokebok seier likevel sitt: Denne er ikkje blitt brukt.

I 2008 framstår bileta som typisk tidleg 1980-tal. Her er oppskrifter på kyllinglår og bakte poteter, Jumbo-pasta (spagetti og kjøttsaus), og potetmospinnsvin med pølsepiggar, og elles andre enkle rettar som ein har tenkt seg at barn vil like. For nokre måndadar sidan var eg nær ved å gje bort boka til ein loppemarknad. No når eg sit og skal vurdere henne, kan eg ikkje heilt skjøne kvifor. Var det fordi eg irriterte meg over at den einaste fiskeretten som finst er fiskepinnar? Eg hugsar ikkje. I alle fall: Det som redda boka frå loppemarknaden, som alltid har fascinert meg, og som framleis sjarmerer, er oppskrifta på desserten Trollsopp. Bananar er oppdelte og står på høgkant som soppstengel. Oppå ligg halve ferskenar. Rundt om piska krem. Men det som fascinerte meg mest som liten var dette: Oppå soppane er det strødd sjokoladestrøssel, og ved sida av fatet står eit lite lykketroll. Om du ikkje hugsar kva eit lykketroll er, har du truleg ikkje vore barn på 80-talet. Dei fanst overalt, og til og med eg, med foreldre med svært liten hang til det kommersielle, hadde eit lykketroll, med svart hår og ei søt, spesiell lukt.

Til bokas forsvar skal det seiast at ho legg vekt på det heimelaga. Potetmosen er sjølvsagt laga av poteter, ikkje av eit pulver i ein pose, som til mi forskrekking har førekome i kokebøker både for barn og vaksne i det siste.
Likevel er ho nok litt gammaldags. Men ein dag om ikkje lenge tenkjer eg å ta med meg sonen min og lage Trollsopp.

Lavendelkjeks

2008-10-12T13:05:00.000+02:00

Lavendelbuskane før bløming

Eg har nokre lavendelbuskar i hagen. Dei er fine å sjå på, og luktar verkeleg godt, men inntil i år har eg ikkje brukt dei til anna enn å nyte synet og lukta ute. Men på hytta i fjor kom eg over eit gammalt Hjemmet-blad (vel, gammalt og gammalt, det var truleg anten nokre veker gammalt eller frå ei sommarveke året før), og i det sto ei oppskrift på lavendelkjeks. Den skreiv eg av, men brukte henne ikkje då eg kom heim frå hytta i fjor. Eg såg for meg at det kom til å vere nokre parfymerte saker som skulle kome ut av den oppskrifta, men i år, på ein av sommarens varmaste dagar, fekk eg likevel ånda over meg, og sette i gang med å bake.

Lavendelkjeks

150 g smør

60 g sukker

200 g kveitemjøl

1 1/2 ts bakepulver

2 ss finhakka lavendelblad

1 ts lavendelblomar

Lavendelblomar i ei bittelita skål

Rør sukker og smør kvitt. Bland saman lavendelblad, kveitemjøl og bakepulver. Elt alt saman til ein deig.

Kjevle forsiktig deigen ut på eit bakebord med mjøl på.

Fordel lavendelblomane over deigen og press dei lett nedi. Stikk ut kjeks (t. d. i hjarteform), og legg dei på steikeplate.

Steik på 225 grader i omlag 10 minutt. Avkjøl på rist.

Resultatet vart slett ikkje parfymert som eg hadde frykta, men så var det då heller ikkje dei heilt store mengdene lavendel som skulle i kjeksane heller. Dei minna snarare om julekaker, og både kokken sjølv, mann, barn og gjester vart svært nøgde med prøvesmakinga.

Dagens dings: Potetskrellar

2008-10-11T21:17:00.000+02:00

Vi har ikkje færre enn 4 potetskrellarar i kjøkkenskuffene. I kronologisk rekkefølgje kom dei til heimen vår på dette viset:

- Den eldste: Utan å vere sikker går eg ut frå at denne vart kjøpt inn på Safari-butikken ved Fantoft Studenby like etter at eg flytta heimanfrå. Den er god, men det at også skaftet er i stål, gjer at han er ubehageleg å bruke dersom store mengder poteter eller gulrøter skal skrellast.

- Tupperware-skrellaren: Denne likar eg ikkje. Men det er min kjære sin absolutte favoritt. Grunnen er den same: Den skreller så tynne flak. Eg tykkjer det er ei ulempe, fordi eg då må skrelle fleire gonger på same stad. For meg er det nemleg svært viktig at absolutt alt skal er borte frå det som vert skrella når det er ferdigskrelt. Motargumenetet eg har blitt servert mange gonger er irriterande nok sant: Fordi skrellaren skrellar så tynne flak, vert det meir potet/gulrot att etter skrellinga. Det er dessutan like under skalet at dei fleste vitaminane sit. Irriterande sanningar er vanskelege å argumentere mot utan å bli tåpeleg og barnsleg. Men ok – eg er tåpeleg og barnsleg på dette punket, så her er argumentet: Skrelleresultatet må vere pent! Så det så!

- Den beste: Den beste kombinerer skrelleeigenskapane med den eldste med eit godt, tjukt plastskaft. Dette gjer han god å halde i, og det er uproblematisk å skrelle sjølv dei største mengdene poteter ein kan tenkje seg. Ikkje uventa er dette den skrellaren (bortsett frå Den ubrukelege) som min kjære bruker sjeldnast.

- Den ubrukelege: Den ubrukelege er ubrukeleg. Det er eg og min kjære heilt samde om. Eg har dessutan i forsøket på å gjere meg kjend med han, skore meg i fingeren på han, og har av den grunn så avgjort lagt Den ubrukelege for hat. Den ubrukelege er i kjøkkenet vårt av ein einaste (men god) grunn: Bror min tykkjer det er den einaste som duger av våre skrellarar. Det er dessutan også bror min som i si tid kjøpte han til oss. Mange kan kan hende undre seg over kvifor bror min skal bestemme delar av innhaldet i våre kjøkkenskuffer, men forklaringa er enkel: Bror min er kokk. Ikkje av yrke og utdanning, men av hobby. Dermed kjem han ofte og kokkelerer på vårt kjøkken, til stor glede for oss. Å la kjøkkenskuffa vår huse Den ubrukelege, vert dermed ikkje eit stort offer i den store samanhengen.

Frå venstre: Den eldste, Den beste, Tupperware-skrellaren og Den ubrukelege

Opning

2008-10-11T21:15:00.000+02:00

Velkommen til bloggen Husstellærardottera. Eg har drive ein rein bokblogg eit drygt år no, men har lyst til å blogge litt om andre ting og. Det får skje her. Fleire av dei som har fått kokeboka vår, Frå fjern og jær, i gåve, har etterlyst ei ny. Min kjære og eg jobbar med saka, men det tek tid. I mellomtida kan kanskje Husstellærardottera vere ei slags erstatning? Denne bloggen skal vere lausare i snippen enn Skattkista, og skal handle mest om mat, men og om andre ting som opptek meg. Eg har ein plan om nokre faste innslag, så de får følgje med litt etter kvart.